IBSEM-greining Arev fyrir Hrútafjarðará á Norðurlandi sýnir talsvert alvarlegri niðurstöðu en fyrri greining okkar á Hofsá og Selá í Vopnafirði. Líkanið gerir ráð fyrir að sjókvíaeldi — með tilheyrandi slysasleppingum — standi yfir í 50 ár og hætti svo alveg; líkanið hermir svo eftir stofninum næstu 50 árin án eldis. Niðurstaðan er afdráttarlaus: erfðablöndun verður svo útbreidd, og gerist svo hratt, að hreinræktaður villtur lax hverfur nánast alveg úr stofninum fáeinum árum eftir síðustu slysasleppingu — og skilar sér ekki aftur það sem eftir er af 100 ára tímabili hermunarinnar.
Stofnstærðin skiptir máli
Villti stofninn í Hrútu er ekki stór. Þar sem engar beinar vatnshitamælingar eru til fyrir ána var líkanið kvarðað út frá mánaðarlegu meðaltali nágrannaánna Gljúfurár og Vatnsdalsár síðustu fimm ár, og flatarmál árinnar sett 110 km² á grundvelli óháðs mats á stofnstærð Hrútafjarðarár og Síkár. Við þá kvörðun skilar líkanið að meðaltali 400 fiska hrygningarstofni (staðalfrávik 68), sem er í góðu samræmi við óháð mat upp á 412 (staðalfrávik 41) — sem eykur traus okkar t á að líkanið endurspegli raunverulegan stofn.
Þessi litla stofnstærð reynist afgerandi. Sama aðferðafræði og skilaði 15–30% hlutfalli blendinga í stærri stofnum Hofsár og Selár skilar mun meiri erfðablöndun í Hrútafjarðará: flækingslaxar og afkvæmi þeirra verða mun stærra hlutfall af stofni af þessari stærð.
Fimmtíu ára eldi, svo fimmtíu ár án þess — samt enginn villtur lax
Líkanið skiptir stofninum í fjóra erfðaflokka eftir tíðni villtra gena (a): hreinn villtur (a≥0,95), lítil erfðablöndun (0,75≤a<0,95), mikil erfðablöndun (0,05<a<0,75) og eldislax (a≤0,05). Á 50 ára eldistímabilinu hækkar hlutfall eldislaxa í hrygningarstofninum og nær hámarki í um 33%. Blendingum — að mestu í flokki mikillar erfðablöndunar — heldur áfram að fjölga, og við lok eldistímans (ár 50) eru blendingar og eldislax þegar orðnir um 97% af hrygningarstofninum. Sú þróun gengur ekki til baka eftir að slysasleppingar hætta: samanlagt hlutfall blendinga og eldisfisks heldur áfram að hækka í 100% á ári 55 — aðeins fimm árum eftir síðustu slysasleppingu — og helst þar út þau 45 ár sem eftir eru af hermuninni. Á móti hrynur hlutfall hreinræktaðs villts fisks, sem var 100% stofnsins í upphafi, niður í tæp 2% við lok ágengnistímabilsins (ár 50) og er nánast horfið (0%) frá og með ári 54. Sá hópur nær sér ekki aftur á strik í þau 46 ár sem eftir eru af hermuninni — það er, jafnvel eftir hálfa öld án nokkurs frekari eldisþrýstings. Á grundvelli þessa líkans er ólíklegt að erfðafræðilega villtur lax, ólíkt blendingum, finnist í Hrútafjarðará aftur, jafnvel 50 árum eftir að allt sjókvíaeldi þar leggst af.
Skilgreiningar
Líkanið flokkar hvern fisk eftir tíðni villtra gena sem hann ber (a): hreinn villtur (a≥0,95), lítil erfðablöndun (0,75≤a<0,95), mikil erfðablöndun (0,05<a<0,75) og eldislax (a≤0,05). Fiskar í flokkunum tveimur með erfðablöndun teljast blendingar. Vegið meðaltal tíðni villtra gena í stofninum fór lægst niður í um 0,55 á fósturstigi á eldistímabilinu og náði aftur um 0,80–0,85 við lok hermunar, miðað við upphafsgildi upp á um 0,95.
Helstu niðurstöður
- Jafnvel eftir 50 ár án frekara eldis skilar hreinræktaður villtur lax sér ekki aftur — hrunið gerist hratt (innan fimm ára frá síðustu slysasleppingu) og gengur ekki til baka.
- Stofnstærð er afgerandi áhættuþáttur: sami fjöldi slysasleppinga hefur mun meiri hlutfallsleg áhrif á lítinn stofn en stóran.
- Þetta er ekki skyndimynd á meðan á eldi stendur: líkanið keyrir 50 ár af virku eldi og svo 50 ár án nokkurra slysasleppinga, þannig að niðurstaðan endurspeglar langtímaástandið eftir að eldi er að fullu hætt, ekki tímabundið lágmark.
- Jafnvel 100 árum síðar telst nánast enginn lax í stofninum erfðafræðilega hreinræktaður villtur, og vegið meðaltal tíðni villtra gena hefur ekki náð upprunalegu gildi sínu.
Fyrir áreigendur og veiðifélög
Greining sem þessi gefur áreigendum og veiðifélögum verkfæri til að meta erfðablöndunaráhættu fyrir sína eigin á — þar með talið hvernig stofnstærð mótar þá áhættu — afla gagna fyrir umhverfismat og leyfisveitingar, og bera saman verndaraðgerðir og langtímaáhrif þeirra.
Ár með villtum laxi nálægt sjókvíaeldi, sérstaklega minni ár, geta staðið frammi fyrir mun meiri erfðafræðilegri áhættu en stærri nágrannaár. Arev getur framkvæmt IBSEM-greiningu fyrir aðrar ár. Hafðu samband til að fá nánari upplýsingar eða tilboð.